Flamingo dhe Vendi që Prin: Si Bashkimi Evropian Lavdëroi Shqipërinë Ndërsa Buldozerët Punonin në Bregdet"

STRASBURG/TIRANË — Pasditen e 17 qershorit, Parlamenti Evropian bëri atë që ka bërë prej gati dy dekadash sa herë që një vend kandidat ballkanik i afrohet Brukselit: votoi për t'i duartrokitur. Katërqind e tetëdhjetë e tre deputetë ngritën dorën për Shqipërinë, duke e cilësuar vendin si performues "i jashtëzakonshëm" në garën e zgjerimit, një vend që — pothuajse i vetmi mes fqinjëve të tij — kishte hapur të gjitha tridhjetë e tre kapitujt e negociatave brenda trembëdhjetë muajve.

Spartak Fikaj

6/27/202611 min read

Flamingo dhe Vendi që Prin:

Si Bashkimi Evropian Lavdëroi Shqipërinë Ndërsa Buldozerët Punonin në Bregdet

Nga Spartak Fikaj — Qershor 2026

Njëqind e tre votuan kundër. Shtatëdhjetë u abstenuan.

Treqind kilometra më larg, në një cep toke ku lumi Vjosa shkrihet me Adriatikun, buldozerët kishin kaluar tashmë gjashtë javë duke shkatërruar një nga zonat e lagjeta më të paprekura të Mesdheut — pa leje, pa vlerësim mjedisor, dhe sipas organizatave mjedisore shqiptare, pasi qeveria i kishte dhënë parlamentit të vet një version ngjarjesh që nuk përkonte me atë që po ndodhte në terren.

Të dyja këto fakte qëndruan krah për krah gjatë gjithë javës, në një kontrast të vështirë. Dhe i fshehur brenda vetë rezolutës që përgëzonte Tiranën, ishte një paragraf që shumica e titujve të lajmeve e humbën: një kërkesë që Shqipëria të ndalonte menjëherë ndërtimet në zonat e mbrojtura dhe të shfuqizonte ligjin që e kishte bërë të mundur atë shkatërrim.

Kjo është historia e si dy institucionet kryesore të Bashkimit Evropian — Parlamenti i zgjedhur dhe Komisioni i emëruar — dolën, brenda 48 orësh nga njëri-tjetri, me dy verdikte shumë të ndryshme për qeverinë e Edi Ramës, bazuar në të njëjtin set faktesh.

Rezoluta, e titulluar zyrtarisht Raporti i Komisionit 2025 për Shqipërinë (A10-0141/2026), ishte produkt i muajve të negociatave të udhëhequra nga eurodeputeti austriak Andreas Schieder, social-demokrat që ka mbajtur dosjen e Shqipërisë në Parlament për dy vjet. Schieder e quan Shqipërinë "frontrunner-in e dytë" në garën e zgjerimit, pas Malit të Zi, dhe në debatin e 16 qershorit tha se objektivi i mbylljes së negociatave deri në 2027 "nuk duket më si ëndërr, por si një perspektivë realiste."

Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, duke iu drejtuar të njëjtës sallë, përdori një ton pothuajse triumfues për rajonin më të gjerë: ekziston, tha ajo, "një dritare mundësie" për gjithë Ballkanin Perëndimor që të avancojë — me kusht që qeveritë të zbatojnë reformat dhe të harmonizohen me politikën e jashtme të BE-së.

Do të kishte qenë një episod krejt i zakonshëm i koreografisë së zgjerimit në Bruksel, përveç një gjëje. Schieder, në të njëjtin fjalim ku lavdëronte ritmin reformues të Shqipërisë, futi një paralajmërim që dukej pothuajse si qortim i drejtuar kah një kodër specifike e bregdetit shqiptar: turizmi, tha ai, krijon vende pune dhe rritje vetëm nëse natyra dhe mjedisi nuk sakrifikohen në këtë proces, dhe shtoi se priste që rregullat e BE-së për mbrojtjen e habitateve dhe shpendëve të respektoheshin plotësisht.

Nuk e emëroi projektin. Nuk kishte nevojë.

Një analizë e votimit me thirrje emrash — e përpiluar nga regjistrat e Parlamentit Evropian dhe projekti me të dhëna të hapura HowTheyVote.eu — tregon se 103 votat "kundër" nuk ishin, në thelb, një verdikt për rekordin e Shqipërisë. Ishin një referendum për vetë idenë e zgjerimit.

Qendra pro-integruese — Partia Popullore Evropiane, Socialistët dhe Demokratët, Renew Europe dhe të Gjelbërtë — votuan pothuajse si një blok i vetëm: respektivisht 97%, 99%, 100% dhe 100% në favor. Kundërshtimi u përqendrua pothuajse tërësisht në formacionet e djathta dhe euroskeptike të Parlamentit: grupi Patriots for Europe votoi 71% kundër, grupi më i vogël Europe of Sovereign Nations votoi kundër në unanimitet, ndërsa deputetët e pavarur u ndanë kryesisht mes kundër dhe abstenim.

Franca ishte i vetmi shtet i madh anëtar i BE-së ku votat "kundër" kapërcyen ato "për" — 47% kundër kundrejt 36% në favor, pasqyrim i mënyrës si shpërndahen partitë nacionaliste franceze në blloqet më të djathta të Parlamentit. Italia, në kontrast, një vend me interes financiar të konsiderueshëm në Shqipëri nëpërmjet qendrave "kthimi" për migrantët të qeverisë Meloni në Shengjin dhe Gjadër, votoi 86% në favor pa asnjë eurodeputet kundër.

Abstenimi më domethënës erdhi nga grupimi i majtë radikal, The Left, që votoi 84% për t'u abstenuar në vend që të kundërshtonte hapur — një qëndrim që lexohet më pak si skepticizëm ndaj zgjerimit dhe më shumë si parehati për t'u kërkuar të bekonin një qeveri që përballet me hetime korruptive dhe një kryengritje të brendshme për marrëveshjet e tokës.

Me fjalë të tjera: numrat tregojnë më shumë një histori për politikën e brendshme evropiane, sesa një histori për Shqipërinë.

Ajo që numri kryesor i votimit fshehu, është se rezoluta në vetvete nuk ishte një letër e thjeshtë dashurie. Brenda paragrafëve të saj operativë ishte gjuha që grupet mjedisore kishin kërkuar prej javësh: një thirrje që Shqipëria të shfuqizojë ndryshimet e vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, dhe të vendosë "një moratorium të menjëhershëm për procedurat e reja të lejeve, punimet ndërtimore dhe ndërhyrjet zhvillimore brenda zonave të mbrojtura," derisa të rivendoset përputhshmëria e plotë me legjislacionin e BE-së për natyrën.

Objektivi i atij paragrafi ka një emër, edhe pse rezoluta nuk e përmend: Ishulli i Sazanit dhe laguna e Pishë Poro–Nartës, ku një resort luksoz i mbështetur nga Jared Kushner — dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump — dhe bashkëshortja e tij Ivanka Trump, është bërë kontroversi më shpërthyese politike në Shqipëri për një brez.

Mekanizmi ligjor pas projektit gjurmohet te një ligj i vetëm. Në shkurt 2024, qeveria e Ramës kaloi nëpër parlament Ligjin Nr. 21/2024, që amendoi Ligjin për Zonat e Mbrojtura, duke krijuar një kategori të re — "turizëm ekselence" — që lejon zhvillime të mëdha hoteliere brenda zonave që më parë ishin të ndaluara për gjithçka përveç turizmit me gjurmë të lehtë. Është pikërisht ky ligj, jo ndonjë leje ndërtimi specifike, që OJF-të mjedisore dhe tani Parlamenti Evropian duan të shfuqizohet.

Peizazhi i mbrojtur në fjalë nuk është një lagunë e dorës së dytë. Delta Vjosë–Nartë është pjesë e sistemit të fundit deltaik krejtësisht të paprekur në Mesdhe. Ajo strehon mbi 200 specie shpendësh dhe mbi 70 specie të kërcënuara, ndodhet drejt e mbi Rrugën Migruese të Adriatikut që përdoret nga miliona shpendë migratorë çdo vit, dhe mbron dy nga kafshët detare më të rrezikuara në Evropë, foka e murgut e Mesdheut dhe breshka jeshile e Karetës — specie që vetë shtetet anëtare të BE-së, Greqia, Italia dhe Kroacia, janë të detyruara ligjërisht t'i mbrojnë. Në 2025, UNESCO njohu deltën më të gjerë të Vjosës si Rezervë Biosfere. Ajo është gjithashtu kandidate për Rrjetin Emerald sipas Konventës së Bernës, dhe pritet të bashkohet me rrjetin Natura 2000 të BE-së në momentin që Shqipëria të bëhet shtet anëtar.

Asnjë nga këto statuse mbrojtëse nuk ndaloi atë që ndodhi duke nisur nga fillimi i majit 2026: kamionë, buldozerë dhe pajisje gërmimi mbërritën në zonën e mbrojtur. Sipas monitorimit të grupit shqiptar të mbrojtjes së natyrës PPNEA dhe BirdLife International, nuk kishte përshkrim të publikuar projekti, nuk kishte vlerësim të ndikimit në mjedis, nuk kishte konsultim publik dhe nuk kishte leje të vlefshme ndërtimi. Në një moment, punimet bllokuan një nga dy kanalet e vetme që lidhin Lagunën e Nartës me detin e hapur — duke ndërprerë shkëmbimin e baticës nga i cili varet gjithë ekosistemi. Ambientalistët thonë se dëmi ndaj dunave të rëra shekullore, të klasifikuara si Monumente Natyre sipas ligjit shqiptar, do të duhen shekuj për t'u kthyer mbrapsht.

Kur deputetë të Kuvendit shqiptar pyetën çfarë po ndodhte, përgjigja e qeverisë — që kanali i lagunës ishte mbyllur për të ndërtuar një rrugë aksesi për "vrojtim mjedisor" — nuk përkonte me atë që hetuesit dhe gazetarët gjetën në terren, sipas gjetjeve të publikuara nga BirdLife International.

Kjo nuk është, sipas grupeve mjedisore, hera e parë që e njëjta zonë e mbrojtur është komprometuar nga një projekt i madh infrastrukture. Ndërtimi i Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës nisi brenda të njëjtit peizazh të mbrojtur në nëntor 2021, dhe Komiteti i Përhershëm i Konventës së Bernës kërkoi që Shqipëria të pezullonte atë projekt aq herët sa në 2023 — një kërkesë që Tirana nuk e respektoi.

Gjëja më e habitshme që del nga një lexim i kujdesshëm i ngjarjeve të javës nuk është lëvizja e protestave, rezoluta, apo buldozerët. Është distanca mes asaj që Komisioni Evropian ishte gati të thoshte për Vjosë-Nartën dhe asaj që Parlamenti Evropian ishte gati të thoshte dy ditë më pas, për të njëjtin set faktesh.

Më 15 qershor, në një konferencë shtypi, Komisionerja Kos u tha gazetarëve se Komisioni kishte "marrë garanci nga Qeveria e Shqipërisë se do të kryhet një vlerësim i plotë i ndikimit në mjedis dhe se standardet evropiane mjedisore do të respektohen." Ishte një deklaratë që pranoi fjalën e Tiranës, në një moment kur, sipas dokumentimit të vetë grupeve mjedisore, punimet e paligjshme kishin tashmë gjashtë javë që zhvilloheshin.

Reagimi i PPNEA-s ishte i ashpër. Pozicioni i Komisioneres, tha grupi, mbështetej në "informacion të pasaktë dhe garanci politike" nga e njëjta qeveri ekipet e ndërtimit të së cilës e kishin bërë tashmë dëmin — pa leje, pa masa mbrojtëse, pa transparencë. Organizata kërkoi që Komisioni të kërkonte një ndalim të plotë të aktivitetit në vendin e ngjarjes deri sa të verifikohej përputhshmëria ligjore, jo thjesht të pranonte siguri.

Dy ditë më pas, Parlamenti bëri diçka më afër me atë që OJF-të kishin kërkuar. Rezoluta e tij nuk thjesht vërejti kontroversin — kërkoi shprehimisht shfuqizimin e ligjit të 2024-s dhe një moratorium të menjëhershëm ndërtimi, plus një shqetësim të veçantë për Ligjin për Investimet Strategjike, regjimi i lejeve me procedurë të shpejtuar që kritikët thonë lejon projekte të mëdha të anashkalojnë plotësisht shqyrtimin mjedisor.

Verdikti i BirdLife International për hendekun mes dy institucioneve ishte i drejtpërdrejtë: "Parlamenti ka treguar më shumë përkushtim sesa Komisioni në mbrojtjen e ligjeve të BE-së."

Anouk Puymartin, drejtore politikash e BirdLife Europe, e vendosi peshën e çështjes në kontekstin e anëtarësimit: anëtarësimi në BE, argumentoi ajo, nuk mund të ndërtohet mbi premtime dhe strategji komunikimi — duhet të ndërtohet mbi zbatimin real të ligjit.

Aleksandër Trajçe i PPNEA-s e vendosi episodin në një kuadër më të gjerë, duke argumentuar se beteja për një lagunë të vetme shqiptare ishte bërë një zëvendësues për një pyetje shumë më të madhe që rri pezull mbi gjithë procesin e zgjerimit: nëse standardet e shtetit të së drejtës të Brukselit do të thotë diçka në praktikë, apo vetëm në letër.

Vlen të kujtojmë çfarë po ndodhte në Tiranë ndërsa gjithë ky shkëmbim institucional shfaqej në sallën e Strasburgut.

Brenda javës së votimit, ajo që banorët lokalë dhe shtypi ndërkombëtar tani e quajnë "Revolucioni i Flamingove" — emër i marrë nga flamingot e fryrë me ajër që mbajnë protestuesit, dhe flamingot e vërtetë që foletojnë në lagunën e kërcënuar — kishte kapërcyer tetëmbëdhjetë ditë radhazi. Më shumë se 100,000 njerëz kishin dalë në rrugët e Tiranës dhe qyteteve të tjera shqiptare në momente të ndryshme, me protesta solidariteti të diasporës të raportuara në qytete nga New York deri në Sidnei. Çfarë nisi si fushatë mjedisore kundër një resorti të vetëm u shndërrua, brenda javësh, në një lëvizje më të gjerë që akuzonte qeverinë e Ramës për korrupsion, klientelizëm, dhe shitjen e pasurive kombëtare ndaj kapitalit të huaj e të Gjirit. Demonstruesit kanë kërkuar, vazhdimisht, dorëheqjen e Ramës.

Eurodeputetja Ilaria Salis, duke iu drejtuar deputetëve në debatin e 16 qershorit, u tha kolegëve se Evropa duhet të vëzhgojë me kujdes Shqipërinë — duke argumentuar se një publik i angazhuar dhe i mobilizuar është vetë një nga garancitë më të forta që një vend mund t'i ofrojë rrugës së tij drejt anëtarësimit në BE.

Përgjigja e vetë Ramës ndaj rezolutës, sipas disa burimeve, erdhi nëpërmjet një postimi në rrjetet sociale që hodhi poshtë zhurmën dhe ofroi një siguri njëfjalëshe se flamingot do të mbroheshin — një regjistër mjaft më i vogël se rëndësia e atyre që vetë parlamenti i tij, dhe tani Parlamenti Evropian, po dëgjonin për vendin e ngjarjes. Disa ditë më pas, më 25 qershor, ai postoi sërish, duke u thënë mbështetësve se asnjë forcë nuk mund të ndalonte qeverinë, partinë dhe qytetarët e Shqipërisë nga arritja e anëtarësimit në BE deri në 2030, dhe duke hedhur poshtë demonstratat si jo-përfaqësuese të vendit në tërësi. Veçmas, ai i ka atribuar trazirat elementeve "të manipuluara" ekstremiste dhe ndërhyrjeve kibernetike të huaja — pretendime që nuk i ka mbështetur publikisht me fakte.

Në kohën e votimit në Parlament, nën presionin e vazhdueshëm të rrugës dhe jo të zbatimit qeveritar, gardhi i ndërtimit në vendin e Vjosë-Nartës ishte raportuar i hequr dhe punimet ishin pezulluar, të paktën përkohësisht.

Duke hequr gjuhën e komunikatave për shtyp nga të dyja anët, dokumentacioni i mbledhur këtu çon në disa përfundime të qarta:

Së pari, lavdërimi i Parlamentit Evropian për ritmin e anëtarësimit të Shqipërisë është i sinqertë dhe dypartiak në qendrën pro-BE — por nuk është i pakushtëzuar, dhe paragrafët mjedisorë të rezolutës janë, në thelb, një qortim formal i një vendimi specifik qeveritar (ligji i 2024-s për zonat e mbrojtura), i lidhur me një kontrovers specifik dhe të emërtuar, edhe pse asnjë eurodeputet nuk përmendi "Kushner" apo "Sazan" zyrtarisht.

Së dyti, numri i votave "kundër" që drejtoi titujt e lajmeve ishte mbi të gjitha një histori për politikën e brendshme evropiane — ngritjen e blloqeve të djathta, anti-zgjerim — dhe jo një verdikt për sjelljen specifike të Shqipërisë. Raportimi që e paraqet 103 vota kundër si "kritikë ndaj Shqipërisë," pa zbërthimin sipas grupeve, humbet historinë e vërtetë.

Së treti, ekziston një hendek i dokumentuar, zyrtarisht i regjistruar, mes akomodimit nga Komisioni i sigurive të Tiranës dhe kërkesës së Parlamentit për përputhshmëri të verifikuar — një ndarje që grupet mjedisore, jo zyrtarët e BE-së, ishin të parët që e vunë në regjistër, dhe që ngre një pyetje reale se cili institucion i BE-së vërtet zbaton kushtëzimin e anëtarësimit kur vjen puna te buldozeri.

Së katërti, mekanizmi ligjor në themel — përjashtimi shqiptar i 2024-s për "turizmin ekselencë" — nuk kufizohet te një resort i vetëm. Ai ka mundësuar tashmë një mosmarrëveshje të dytë të madhe toke, projektin "Blue Borgo" në Rrjoll, i mbështetur nga biznesmeni shqiptar Bashkim Ulaj, duke sugjeruar një model strukturor dhe jo një kontrovers të izoluar.

Parlamenti Evropian do të rishikojë sërish progresin e Shqipërisë para fundit të vitit. Këshilli i Çështjeve të Përgjithshme pritet të shqyrtojë mbylljen provizore të tre kapitujve të tjerë negociues — Shkenca dhe Kërkimi, Arsimi dhe Kultura, dhe Marrëdhëniet me Jashtë — në mbledhjen e tij të 14 korrikut. Nëse kapitulli më drejtpërdrejt në lojë në Vjosë-Nartë, Kapitulli 27 për Mjedisin, mund të mbyllet brenda një afati të tillë, varet më pak nga një konferencë shtypi në Bruksel dhe më shumë nga fakti nëse buldozerët mbeten të parkuar.

Ky artikull bazohet në regjistrat zyrtarë të votimit të Parlamentit Evropian, tekstin e miratuar të rezolutës A10-0141/2026, deklaratat e Komisionit Evropian, dhe deklaratat zyrtare të PPNEA-s, BirdLife International, BirdLife Europe dhe European Western Balkans, ndër burime të tjera të dokumentuara në procesin e hulumtimit.